Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, kültürel mirasın korunmasına yönelik önemli bir adım attı. Kurum tarafından hazırlanan “Yazma ve Nadir Basma Eserlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik”, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelik, Osmanlı döneminden günümüze kalan kıymetli yazma ve basma eserlerin sistemli bir şekilde tespiti, korunması ve kayıt altına alınmasını hedefliyor.
1928 Öncesi Basılan Yayınlar “Nadir Basma Eser” Sayılacak
Yeni düzenlemeye göre, 1 Kasım 1928 tarihli ve 1353 sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun’un yürürlüğe girişinden önce basılmış kitap, kitapçık ve süreli yayınlar artık “nadir basma eser” olarak sınıflandırılacak. Bu kapsamda farklı dillerde yayımlanmış eserler de bu tanıma dâhil edilecek.
Eser Tescil Komisyonu Oluşturulacak
Yönetmelik uyarınca, eserlerin yazma ya da nadir basma niteliğinde olup olmadığını belirlemek üzere Eser Tescil Komisyonu kurulacak. Daire Başkanlığı veya taşra teşkilatları bünyesinde oluşturulacak bu komisyon; yazma eser uzmanları, kütüphaneciler, mütercimler ve restoratörlerden oluşacak. Komisyon en fazla 5 üyeden oluşacak ve kararlarını salt çoğunlukla alacak. Oyların eşit çıkması halinde, başkanın oyu belirleyici olacak.
Gerekli görüldüğü takdirde, Bakanlık tarafından farklı uzmanlık alanlarından personel veya üniversitelerden akademisyenler de komisyonda görevlendirilebilecek.
Eserler Önce Emanete Alınacak
Yazma ve nadir basma eserler, ilk olarak Daire Başkanlığı ya da taşra teşkilatına teslim edilerek kayıt altına alınacak. Emanet süreci sonunda eseri teslim eden kişilere geçici alındı belgesi verilecek. Ancak bir yıl içinde geri alınmayan eserler, kütüphanelerde koruma altına alınabilecek.
Başkanlık Gerekli Gördüğü Eserleri Satın Alabilecek
Tescil işlemleri sırasında, kütüphane koleksiyonlarını tamamlayıcı nitelikte olduğu belirlenen eserler, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı tarafından satın alınabilecek ya da bağış olarak kabul edilebilecek. Bu işlemler, 2014 yılında yayımlanan ilgili yönetmelik hükümleri çerçevesinde yürütülecek. Ayrıca, vakıf kaydı veya mührü taşıyan eserler adli makamlara bildirilmek üzere muhafaza altına alınacak.
Koleksiyonculara Bildirim ve Tescil Zorunluluğu
Yeni yönetmelik, koleksiyonculuk yapan kişi ve kuruluşlara da önemli sorumluluklar yüklüyor. Yazma eser koleksiyonuna sahip olan tüm gerçek ve tüzel kişiler, bu koleksiyonlarını ilgili kurumlara tescil ettirmek zorunda olacak.
Ayrıca satışa sunulacak yazma veya nadir basma eserler, müzayede öncesinde Daire Başkanlığı veya taşra teşkilatına bildirilmek ve incelenmek zorunda. Görevlendirilecek uzmanlarca incelenen eserlerden tescil edilmesi gerekenler ilgili müdürlüklere bildirilecek ve ardından tescil süreci başlatılacak.
Yazma ve nadir eserlerde, Başkanlığın 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki rüçhan hakkı saklı tutulacak. Tüm çalışmaların tarafsızlık ilkesiyle yürütülmesi esas olacak.
Milli Saraylar ile İş Birliği Protokolü Hazırlanacak
Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı envanterinde yer alan yazma ve nadir basma eserlerin yönetmelik kapsamındaki işlemleri için, iki kurum arasında iş birliği protokolü imzalanacak. Böylece söz konusu eserlerin tespiti, korunması ve tescili daha etkin şekilde sağlanacak.
Yazma ve Nadir Eserler İçin Tescil Zorunluluğu
