Kamu kurumlarında görev yapan akademisyen ve memurların dijital platformlarda bilgi ve içerik paylaşmasına ilişkin dikkat çeken bir bürokratik değerlendirme ortaya çıktı. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği tarafından Yükseköğretim Kurulu’na (YÖK) iletilen görüşte, YouTube yayıncılığı, dijital kurs hazırlama ve uygulama geliştirme gibi faaliyetlerin, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlere ilişkin hükümleri kapsamında değerlendirilebileceği belirtildi.
Üniversitelere YÖK üzerinden iletilen değerlendirmede, bir kamu çalışanının söz konusu faaliyetlerden fiilen gelir elde edip etmediğinden ziyade, faaliyetin yapısı ve gelir elde etme potansiyeli esas alındı.
“Kazanç elde edilmese de ticari faaliyet olabilir”
Değerlendirmenin temel dayanaklarından biri, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın konuya ilişkin mütalaası oldu.
Gelir İdaresi’nin görüşünde, bir faaliyetin ticari nitelik taşıması için mutlaka kazanç elde etme amacı bulunmasının şart olmadığı ifade edildi. Mütalaada, faaliyetin gerçekleştirildiği organizasyonun bütün unsurlarıyla değerlendirilmesi ve kazanç sağlama potansiyelinin bulunmasının ticari faaliyet açısından yeterli olabileceği savunuldu.
Mütalaada şu değerlendirmeye yer verildi:
“Ticari faaliyet; bir tür emek-sermaye organizasyonuna dayanmakta olup kazanç sağlama niyet ve kastının bulunup bulunmaması, böyle bir organizasyon tarafından icra edilen faaliyetin ‘ticari faaliyet’ olma niteliğine etki etmemektedir.”
Görüşün devamında ise bir faaliyetin ticari sayılabilmesi açısından, faaliyeti yürüten organizasyonun bütün unsurlarıyla birlikte değerlendirildiğinde kazanç sağlama potansiyeline sahip olması gerektiği belirtildi.
Reklam geliri olmasa da kapsam genişliyor
Bu yaklaşım, özellikle dijital mecralarda kamu yararı amacıyla içerik üreten akademisyenler açısından tartışma yaratabilecek sonuçlar doğuruyor.
Buna göre bir akademisyenin YouTube’da bilimsel içerik yayımlaması, çevrim içi kurs hazırlaması, yazılı içerik üretmesi veya uygulama geliştirmesi; herhangi bir gelir elde edilmese, hatta platformlardaki reklam gelirleri devre dışı bırakılsa dahi, faaliyetin gelir üretme potansiyeli üzerinden değerlendirilebiliyor.
Başka bir ifadeyle, kişinin cebine fiilen para girmemesi tek başına faaliyetin 657 sayılı Kanun açısından yasak kapsamından çıkması için yeterli görülmüyor.
Vergi istisnası memuriyet açısından koruma sağlamıyor
Dijital içerik üreticileri açısından Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 20/B maddesiyle getirilen vergi düzenlemesi de değerlendirmede ele alındı.
Söz konusu düzenleme kapsamında belirli şartları taşıyan içerik üreticilerinin gelirlerine yönelik vergi kolaylığı ve banka aracılığıyla stopaj uygulaması bulunuyor. Ancak Gelir İdaresi’nin görüşüne göre bu vergi düzenlemesi, faaliyetin ticari niteliğini ortadan kaldırmıyor.
Bu nedenle vergi yönünden yasal kabul edilen bir dijital içerik faaliyetinin, kamu görevlileri bakımından ayrıca 657 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinde yer alan yasaklar çerçevesinde değerlendirilmesinin mümkün olduğu görüşü benimsendi.
Son söz Cumhurbaşkanlığı görüşünde
Sürecin sonunda Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği tarafından YÖK’e gönderilen görüşte, söz konusu faaliyetlerden elde edilen gelirlerin 657 sayılı Kanun’un 28’inci maddesindeki yasaklar kapsamında değerlendirildiği belirtildi.
Nihai görüşte şu ifadeler kullanıldı:
“Bahsi geçen hüküm ve açıklamalar bağlamında; söz konusu faaliyetler sonucu elde edilen gelirin 657 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde yer alan yasaklar dahilinde olduğu değerlendirilmektedir.”
Bu değerlendirme, kamu görevlilerinin internet üzerinden bilgi üretmesi ve topluma ulaşması konusunda yeni bir tartışmanın da kapısını aralıyor.
Özellikle bilim insanlarının akademik bilgi ve birikimlerini YouTube, çevrim içi eğitim platformları ve dijital uygulamalar aracılığıyla topluma aktarmasının, doğrudan “ticari faaliyet” kategorisiyle ilişkilendirilmesi; kamu hizmetinin dijital çağdaki sınırları, ifade ve bilgiye erişim özgürlüğü ile memurların ticari faaliyet yasağının nasıl yorumlanacağı sorularını gündeme getiriyor.
