Yapay zekâ şirketi Anthropic’in, Claude isimli sohbet botunu eğitmek amacıyla yüz binlerce basılı kitabı toplu şekilde satın alarak dijital ortama aktardığı ve ardından fiziksel nüshalarını imha ettiği iddiaları, mahkeme belgelerinin kamuoyuna açılmasıyla yeniden gündeme geldi.
ABD’de görülen telif hakkı davası kapsamında gizliliği kaldırılan şirket içi belgeler, “Panama Projesi” adı verilen planın ayrıntılarını ortaya koydu. Belgelerde, proje ekibinin çalışmaların kamuoyundan gizli tutulmasını istediği ve bu nedenle sürecin dikkat çekmeden yürütülmesinin hedeflendiği ifade ediliyor.
Kitaplar Tarandı, Fiziksel Kopyalar İmha Edildi
Mahkeme dosyalarına göre Anthropic, 2024 yılı başlarında yapay zekâ modelini daha nitelikli metinlerle eğitmek amacıyla internet öncesi döneme ait basılı eserleri toplamaya başladı. Bu kapsamda Better World Books ve İngiltere merkezli World of Books gibi tedarikçilerden on binlerce kitap satın alındığı belirtiliyor.
Belgelerde yer alan bilgilere göre süreç, dışarıdan hizmet veren bir belge tarama şirketi tarafından yürütüldü. Kitapların sırtları hidrolik makinelerle kesildi, sayfalar tek tek ayrıldı ve yüksek hızlı tarayıcılarla dijital ortama aktarıldı. Tarama işlemi tamamlanan fiziksel kitapların ise geri dönüşüm tesislerine gönderildiği ifade edildi.
Dosyalarda ayrıca Anthropic adına çalışan bir yüklenicinin, altı ay içinde 500 bin ila 2 milyon kitabı dijital ortama aktarabilecek kapasiteye sahip tarama hizmeti aradığı bilgisi de yer aldı.
Neden Basılı Kitaplar Tercih Edildi?
Şirket içi planlama belgeleri, Anthropic yöneticilerinin internet üzerindeki içeriklerin giderek yapay zekâ üretimi metinlerle dolduğunu düşündüğünü gösteriyor. Bu nedenle insan yazarlar tarafından kaleme alınmış ve editoryal süreçlerden geçmiş kitapların, dil modeli eğitimi açısından daha güvenilir ve kaliteli veri kaynağı olarak görüldüğü belirtiliyor.
Belgelerde, bu yaklaşımın yapay zekâ modellerinde zamanla görülebilecek kalite kaybını önlemeye yardımcı olacağı değerlendirmesine de yer verildi.
Korsan Kitap İddiaları Dava Konusu Oldu
Dava dosyalarında yalnızca satın alınan kitaplar değil, korsan kaynaklardan elde edilen dijital arşivler de dikkat çekiyor.
Mahkeme kayıtlarına göre Anthropic’in kurucu ortaklarından Ben Mann’ın 2021 yılında telif hakkıyla korunan eserleri barındıran LibGen arşivinden büyük miktarda veri indirdiği öne sürülüyor. Bir yıl sonra ise Mann’ın, korsan kitap koleksiyonlarını içeren Pirate Library Mirror bağlantısını şirket çalışanlarıyla paylaştığı iddia edildi.
Bu iddialar, şirket hakkında açılan telif hakkı davalarının temel unsurlarından biri olarak dosyalara girdi.
Yazarlardan Toplu Dava
Anthropic’e karşı açılan dava, romancı Andrea Bartz ile yazarlar Charles Graeber ve Kirk Wallace Johnson’ın öncülüğünde başlatıldı. Davacılar, eserlerinin izin alınmadan Claude’un eğitiminde kullanıldığını ve bunun telif haklarını ihlal ettiğini savundu.
Taraflar daha sonra yaklaşık 500 bin eseri kapsayan davada uzlaşmaya vardı. Mahkeme kayıtlarına göre şirket, davanın çözümü kapsamında 1,5 milyar dolar ödemeyi kabul etti. Davacı tarafın avukatları bunu şimdiye kadar görülen en büyük telif hakkı uzlaşmalarından biri olarak değerlendirdi.
Mahkemenin Yaklaşımı
Daha önce verilen ara kararda mahkeme, yasal yollarla satın alınan kitapların yapay zekâ eğitimi amacıyla kullanılmasının ABD hukukunda “adil kullanım” kapsamında değerlendirilebileceğine hükmetmişti.
Bununla birlikte yargıç, satın alınarak taranan eserlerle korsan yollarla elde edilen dijital kitapların hukuki açıdan aynı şekilde değerlendirilemeyeceğini vurguladı.
Anthropic cephesi ise yapılan uzlaşmanın, yapay zekâ eğitiminden ziyade bazı içeriklerin temin edilme yöntemine ilişkin hukuki ihtilafı kapsadığını savunuyor.
Yapay Zekâ Sektöründe Benzer Davalar Sürüyor
Anthropic hakkındaki dava, yapay zekâ şirketlerine karşı açılan telif hakkı davalarının yalnızca biri. Meta, OpenAI, Google ve Microsoft da benzer gerekçelerle açılan davalarla karşı karşıya bulunuyor.
Uzmanlar, bu davaların sonuçlarının yalnızca yapay zekâ şirketlerini değil, telif hakları hukukunun geleceğini ve üretken yapay zekâ modellerinin hangi verilerle eğitilebileceğini belirleyecek emsal kararlar oluşturabileceğini değerlendiriyor.
