Mars gezegeninde uzun zamandır merak konusu olan ve “kum solucanları” olarak adlandırılan tuhaf oyukların oluşumu, bilim insanları tarafından nihayet açıklığa kavuşturuldu. Özellikle Matara ve Russell gibi kraterlerin içindeki kum tepelerinde görülen bu oluklar, Kızıl Gezegen’in yüzeyinde şeritler halinde uzanıyor, yamaçlar boyunca kıvrılıyor, kenarlarında yükseltiler oluşturuyor ve sonunda düzgün çukurlarla nihayete eriyordu. Bu yapıların düzenli görünümü, akıllara bilinçli bir şekilde kazılmış olabileceği ihtimalini getiriyordu.
Yıllar süren tartışmaların ardından, bu kanalların nasıl meydana geldiği konusunda farklı teoriler ortaya atılmıştı. Suyun etkisi mi, toz ve don karışımı çamur akıntıları mı, yoksa daha farklı bir mekanizma mı sorusu, bilim insanlarını meşgul ediyordu. Yeni bir araştırma, bu gizemin “daha garip” bir seçenekte saklı olduğunu gösteriyor.
Geophysical Research Letters dergisinde yayınlanan çalışma, uzun yıllardır uzaydan elde edilen görüntü verilerini, laboratuvar ortamında gözlemlenebilen fiziksel bir süreçle birleştirerek dikkat çekici sonuçlara ulaştı. Araştırma ekibi, İngiltere’deki The Open University’de Mars koşullarının taklit edildiği özel bir laboratuvarda deneyler gerçekleştirdi. Atmosfer basıncını Dünya’daki deniz seviyesinin yalnızca %0.7’sine düşürerek, eğimli bir kum kutusuna karbondioksit blokları yerleştirdiler.
Deneyler sonucunda iki farklı davranış biçimi gözlemlendi ve bu davranışlar, Mars’taki kum tepelerinde görülen izlerle birebir örtüştü. Daha dik yamaçlarda, karbondioksit blokları alt kısımlarının hızla buharlaşması sonucu oluşan gaz yastığı üzerinde kayarak hareket etti. Bu “hovercraft” benzeri hareket, sığ olukların oluşmasına yol açtı. Daha yumuşak eğimlerde ise durum farklılaştı. Bloklar kaymak yerine “kazmaya” başladı. Altlarından çıkan gaz, kumu sıvı gibi hareket ettirerek taneleri dışarı fırlattı. Bloklar yavaşça ilerleyerek yüksek kenarlı, kıvrımlı kanallar oluşturdu. Yamaç sonunda ise buz tamamen buharlaşmadan önce son bir çukur bırakarak ortadan kayboldu.
Araştırmacılara göre bu “kazıcı mod”, yalnızca kayma ile açıklanamayan birçok soruyu yanıtlıyor. Kanalların neden kıvrımlı olduğu, kenarlarının neden bu kadar yüksek olduğu ve neden neredeyse mükemmel dairesel çukurlarla sona erdiği gibi sorulara açıklık getiriyor. Karbondioksit buz blokları, Mars’ın güney yarımküresindeki çöl kumullarında oluşuyor ve ilkbaharda ısınmaya ve süblimleşmeye başlıyor. Buzun son kalıntıları, tepeciklerin gölgede kalan kısımlarında bulunuyor. Sıcaklık yeterince yükseldiğinde bloklar koparak aşağı doğru hareket ediyor ve eğimin sonunda durduklarında tamamen buharlaşana kadar süblimleşmeye devam ederek geride bir çukur bırakıyor.
