Dünyaca ünlü Küba purolarının üretildiği fabrikalarda, tütün yapraklarının ustalıkla sarıldığı çalışma masalarından yalnızca makinelerin ve işçilerin sesleri yükselmiyor. Yaklaşık 160 yıldır sürdürülen “lector de tabaquería”, yani puro okuyuculuğu geleneği, işçilerin mesaisi boyunca kitap, gazete ve çeşitli metinleri yüksek sesle dinlemesini sağlıyor.
Saatler boyunca aynı noktada, yoğun dikkat ve el becerisi gerektiren bir iş yapan tütün işçilerinin zihinsel olarak canlı kalmasını amaçlayan uygulama, bugün de Küba’daki puro fabrikalarının önemli bir parçası olmayı sürdürüyor.
Bir sohbetten fabrikalara uzanan fikir
Puro okuyuculuğunun geçmişi 1860’lı yıllara uzanıyor. Geleneğin ortaya çıkışında, Kübalı siyasetçi Nicolás Azcárate’nin katıldığı bir söyleşide anlattığı dini cemaatlerdeki okuma pratiğinin etkili olduğu belirtiliyor.
Azcárate’nin, bazı dini topluluklarda yemek sırasında bir kişinin diğerlerine yüksek sesle kitap okuduğunu anlatması, tütün işçisi Saturnino Martínez’e ilham verdi. Martínez, benzer bir uygulamanın tütün fabrikalarında da işçilerin hem çalışıp hem de zihinsel olarak kendilerini geliştirmelerine yardımcı olabileceğini düşündü.
Bu fikir, 1865 yılında Havana’daki El Fígaro fabrikasında hayata geçirilerek resmiyet kazandı.
Fabrikalar kültür merkezine dönüştü
İlk dönemlerde okuyucuların ücretleri doğrudan işçiler tarafından karşılanıyordu. Ancak uygulama kısa sürede basit bir çalışma rutininin ötesine geçerek fabrikaların kültürel yaşamının merkezlerinden biri haline geldi.
Fabrikalardaki kürsülerden Victor Hugo, Alexandre Dumas, William Shakespeare ve Honoré de Balzac gibi dünya edebiyatının önemli isimlerinin eserleri seslendirildi. Bunun yanı sıra gazeteler, güncel gelişmeler ve işçilerin çalışma koşullarıyla ilgili siyasi metinler de okundu.
Özellikle politik içeriklerin yaygınlaşması, bazı fabrika sahiplerinin tepkisini çekti. Buna rağmen okuyuculuk geleneği, dönem dönem karşılaştığı engellemelere rağmen varlığını korudu.
Devrim sonrası devlet kadrosuna alındılar
1959 Küba Devrimi’nin ardından ülkenin tütün sanayisinin kamulaştırılması, puro okuyucularının statüsünü de değiştirdi. Daha önce işçilerin katkılarıyla finanse edilen okuyucular, devlet tarafından istihdam edilmeye ve maaşlı çalışanlar olarak görev yapmaya başladı.
Böylece fabrikalarda kitap ve gazete okuyan kişiler, Küba’nın tütün üretim sisteminin kurumsal unsurlarından biri haline geldi.
Teknolojiye rağmen gelenek sürüyor
Radyo ve televizyonun yaygınlaşması, ardından cep telefonları ve dijital içeriklerin çalışma hayatına girmesi, Küba’daki bu sıra dışı geleneğin sona ermesine yol açmadı.
Puro okuyuculuğu 2012 yılında Küba tarafından “Ulusal Kültürel Miras” kapsamında koruma altına alındı. Bugün ülkedeki yaklaşık 50 puro fabrikasında sürdürülen uygulamada okuyucular, işçilerin çalışma saatleri boyunca edebiyat eserlerinden gazetelere kadar farklı içerikleri seslendiriyor.
Bir yandan tütün yapraklarının elle sarıldığı, diğer yandan edebiyatın yüksek sesle işçilere ulaştığı Küba fabrikaları, böylece dünyanın hızla dijitalleşen çalışma hayatında yaklaşık bir buçuk asırlık bir geleneği yaşatmaya devam ediyor.
