UC Berkeley araştırması, beynin sözcükleri anlamlandırırken hangi bölgeleri kullandığını üç boyutlu olarak ortaya koydu. Bulgular, okunan ve dinlenen bilgilerin neredeyse aynı sinir ağlarında işlendiğini gösteriyor.
ABD’deki California Üniversitesi Berkeley (UC Berkeley) araştırmacıları, beynin farklı sözcük kategorilerine nasıl tepki verdiğini gösteren ayrıntılı üç boyutlu anlamsal beyin haritaları oluşturdu. Çalışma, insanların bir metni okurken ya da aynı içeriği dinlerken beynin büyük ölçüde aynı bölgelerini kullandığını ortaya koydu.
Journal of Neuroscience dergisinde yayımlanan araştırma, dilin beyinde nasıl işlendiğine dair önemli ipuçları sunarken, disleksi gibi dil işleme bozukluklarının daha iyi anlaşılmasına da katkı sağlayabilecek bulgular içeriyor.
Aynı hikâyeler hem okutuldu hem de dinletildi
Araştırma kapsamında gönüllü katılımcılardan aynı hikâyeleri hem okumaları hem de dinlemeleri istendi. Deney sırasında katılımcıların beyin aktiviteleri fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) yöntemiyle kaydedildi.
Araştırmacılar, beyin taramalarını hikâyelerin zaman kodlu metinleriyle eşleştirerek her bir sözcüğün beynin hangi bölgelerinde aktivite oluşturduğunu analiz etti. Böylece anlamlandırma sürecinde devreye giren sinir ağları ayrıntılı şekilde haritalandırıldı.
Binlerce kelime anlamlarına göre sınıflandırıldı
Elde edilen verilerin analizinde bilgisayar destekli bir model kullanıldı. Hikâyelerde yer alan binlerce kelime anlamsal özelliklerine göre farklı kategorilere ayrıldı.
Örneğin “kedi”, “ayı” ve “balık” gibi sözcükler “hayvan” başlığı altında toplanırken, araştırmacılar bu kategorilerin beyinde hangi bölgeleri harekete geçirdiğini belirledi.
Daha sonra “voksel bazlı kodlama” yöntemi kullanılarak bu anlamsal kategoriler, beynin dış katmanı olan serebral korteksteki aktif bölgelerle eşleştirildi. Hareket, algı ve bilişsel süreçlerde önemli rol oynayan serebral korteks üzerinde farklı kelime kategorileri farklı renklerle gösterilen üç boyutlu haritalara dönüştürüldü.
Okuma ve dinleme sırasında aynı beyin bölgeleri çalışıyor
Araştırmanın en dikkat çekici sonucu ise okuma ve dinleme sırasında oluşan beyin haritalarının neredeyse birebir örtüşmesi oldu.
Araştırma ekibi, başlangıçta beynin yazılı ve işitsel bilgiyi farklı sinir ağlarıyla işlemesini bekliyordu. Ancak analizler, anlamlandırma sürecinde kullanılan beyin bölgelerinin iki durumda da büyük ölçüde aynı olduğunu ortaya koydu.
Çalışmanın başyazarı ve UC Berkeley’de doktora sonrası araştırmacı olarak görev yapan Fatma Deniz, günümüzde insanların bilgiye yalnızca kitaplardan değil; sesli kitaplar, podcast’ler ve metin okuma uygulamaları aracılığıyla da ulaştığını belirtti.
Deniz, araştırmanın insanların aynı içeriği ister okuyarak ister dinleyerek edinsin, beynin anlamsal bilgiyi büyük ölçüde benzer biçimde işlediğini gösterdiğini ifade etti.
Dil bozukluklarının anlaşılmasına katkı sağlayabilir
Araştırmacılar, elde edilen bulguların yalnızca beynin dili nasıl işlediğini anlamaya yardımcı olmakla kalmayacağını, aynı zamanda disleksi başta olmak üzere çeşitli dil işleme bozukluklarının incelenmesinde de yeni araştırmalara kapı aralayabileceğini belirtiyor.
Bilim insanlarına göre geliştirilen üç boyutlu anlamsal beyin haritaları, gelecekte dil ve biliş alanındaki çalışmalarda önemli bir referans kaynağı olarak kullanılabilir.
