Von Däniken’in temsilcileri, pazar günü resmi internet sitesinden yaptıkları açıklamada, ünlü yazarın bir gün önce İsviçre’nin orta kesiminde bulunan bir hastanede hayatını kaybettiğini duyurdu. Ölüm haberini, kızı Cornelia von Däniken de İsviçre haber ajansı SDA’ya doğruladı.
“Tanrıların Arabaları” ile dünya çapında şöhret
Erich von Däniken, asıl ününü 1968 yılında yayımlanan ve kısa sürede uluslararası bir fenomene dönüşen “Chariots of the Gods” (Tanrıların Arabaları) adlı kitabıyla kazandı. Eserde, Maya ve Antik Mısır uygarlıkları gibi kadim toplumların, geçmişte Dünya’yı ziyaret eden uzaylı varlıklardan ileri teknoloji bilgisi aldığı ve piramitler gibi devasa yapıları bu sayede inşa edebildiği öne sürülüyordu.
Kitabın yayımlandığı dönem, insanlığın Ay’a ilk yolculuğuna hazırlandığı ve uzay temasının popüler kültürde büyük ilgi gördüğü bir zamana denk geldi. Von Däniken’in iddiaları, bilimsel kanıtlarla desteklenmese de, “resmî tarih” anlatılarına meydan okuyan dili sayesinde milyonlarca okurun ilgisini çekti.
32 dilde 60 milyon satış
“Tanrıların Arabaları”nın ardından benzer çizgide 20’den fazla kitap kaleme alan von Däniken’in eserleri 32 dile çevrildi ve yaklaşık 60 milyon adet sattı. Bu başarı, “antik astronot teorisi” olarak bilinen ve tarih, arkeoloji ile uzaylı varsayımlarını harmanlayan ayrı bir popüler yayın türünün doğmasına zemin hazırladı.
Uzmanlar, von Däniken’in bu denli tanınmasında yalnızca kitaplarının değil; televizyon belgeselleri, konferanslar ve görsel anlatımı güçlü sunumlarının da etkili olduğuna dikkat çekiyor. Akademik çevrelerin eleştirilerine rağmen, sade anlatımı ve “yasaklanmış bilgi” algısı, onu özellikle genç ve alternatif düşünceye açık okurlar için cazip bir figür haline getirdi.
Tartışmalar ve hukuki sorunlar
1935 yılında İsviçre’nin Schaffhausen kentinde dünyaya gelen von Däniken, katı Katolik bir ailede büyüdü. Yatılı okulda eğitim gördüğü dönemde, İncil’deki yaratılış anlatılarına alternatif açıklamalar geliştirmesiyle dikkat çekti.
Gençliğinde garson ve barmen olarak çalışan yazar, bu yıllarda dolandırıcılık ve mali usulsüzlük suçlamalarıyla defalarca yargılandı ve kısa süreli hapis cezaları aldı. İlk kitabının büyük ticari başarısını da vergi kaçırma suçlamaları izledi. Von Däniken, bu hukuki sorunların hiçbir zaman fikirlerinin doğruluğunu gölgelemediğini savundu.
Paranormal yolculuklar ve etkisi
1970’li yıllar boyunca Mısır, Hindistan ve Latin Amerika’ya çok sayıda seyahat gerçekleştiren von Däniken, kendisini “amatör arkeolog” olarak tanımladı. Konferanslar verdi, dernekler kurdu ve video ile multimedya araçlarını kullanarak teorilerini daha geniş kitlelere ulaştırdı.
Bilim insanları, iddialarının büyük bölümünü spekülasyon ve yanlış yorumlama olarak nitelendirse de, von Däniken’in çalışmaları yarı-belgesel arkeoloji yapımlarını, ayrıca “The X-Files” gibi paranormal temalı dizileri etkiledi.
Ig Nobel ve son yıllar
Von Däniken, 1991 yılında “şüpheli iddia ve deneylerle bilime olan ilgiyi artırdığı” gerekçesiyle Ig Nobel Edebiyat Ödülü’nün ilk sahiplerinden biri oldu. Kendisine yöneltilen sahte kanıt eleştirilerine rağmen, teorilerinin “temelinin sarsılmadığını” öne sürmeyi sürdürdü.
Kitaplarından ilhamla hayata geçirilen “Mystery Park” adlı tema parkı ise beklenen ilgiyi görmeyerek birkaç yıl içinde kapandı.
Ailesi
Erich von Däniken, eşi Elisabeth Skaja ile 65 yıllık evliliğini sürdürüyordu. Çiftin bir kızı ve iki torunu bulunuyor.
Von Däniken, ardında bilim dünyasında kabul görmeyen ancak popüler kültürde derin izler bırakan teoriler, milyonlarca okur ve hâlâ tartışılmaya devam eden bir miras bıraktı.
