Akıllı telefonlar ve dijital eğlence hayatın her alanını kuşatırken, yetişkinlerin bir bölümü eğlenmek için yeniden kağıt ve kaleme yöneliyor. Yetişkinler için etkinlik kitapları, klasik bulmacaları popüler kültür, gizem ve polisiye hikâyelerle bir araya getirerek yeni bir yayıncılık trendine dönüşmüş durumda.
Bu alandaki yükselişin en dikkat çekici örneklerinden biri ise Murdoku. İspanya’da 140 binden fazla satan kitap, sudoku mantığını cinayet çözme mekanizmasıyla birleştirerek okuyucuyu pasif bir takipçiden aktif bir dedektife dönüştürüyor.
Bulmaca kitapları yeniden popüler hale geliyor
Bir dönem yalnızca gazete eklerinde, dergilerde veya bekleme salonlarında karşımıza çıkan çapraz bulmaca ve sudoku gibi aktiviteler, artık çok daha farklı bir formatta sunuluyor.
Bugünün yetişkinlere yönelik etkinlik kitaplarında yalnızca sayısal bulmacalar bulunmuyor. Popüler müzik, sinema, televizyon dizileri, edebiyat, spor ve hatta seyahat gibi farklı alanlar da bulmacaların bir parçası haline geliyor.
Bu kitapların önemli bir özelliği ise okuyucudan yalnızca bilgi sahibi olmasını değil, aynı zamanda düşünmesini, bağlantılar kurmasını ve verilen ipuçlarını çözmesini istemesi.
Yetişkin boyama kitaplarıyla başlayan trend büyüdü
Yetişkinlere yönelik etkinlik kitaplarının yükselişi aslında yeni bir gelişme değil. Trendin önemli dönüm noktalarından biri, yaklaşık on yıl önce büyük ilgi gören yetişkin boyama kitaplarıydı.
Mandalalar, çiçekler ve çeşitli manzaralarla hazırlanan bu kitaplar özellikle stres azaltma ve rahatlama amacıyla pazarlanmıştı. Ancak zaman içinde sektör, boyama kitaplarının ötesine geçerek daha interaktif içeriklere yöneldi.
Çapraz bulmacalar, kelime avları ve sudoku gibi klasik aktiviteler popüler kültür unsurlarıyla birleştirilirken, ortaya yetişkinler için etkinlik defteri olarak tanımlanan yeni bir kategori çıktı.
Blackie Books 250 bin satışa ulaştı
İspanya’da bu trendi erkenden fark eden yayınevlerinden biri Blackie Books oldu. Yayınevinin yetişkinlere yönelik etkinlik kitapları serisi 14. cilde ulaşırken, toplam satışların 250 bin kopyayı aştığı belirtiliyor.
Serinin son kitabında müzikten sinemaya, dizilerden edebiyata, bilimden spora kadar farklı konularda 60 egzersiz bulunuyor.
Yayınevi, ilginin artmasıyla birlikte konsepti farklı yaş gruplarına da taşımış durumda. Çocuklara yönelik Cuaderno Kids serisinin yanı sıra daha ileri yaştaki okuyuculara hitap eden Cuaderno Golden ve Katalanca hazırlanan Quadern gibi alternatifler de geliştirildi.
Başka yayınevleri ise türü farklı yönlere taşıyor. Bazı kitaplar mizah ve güncel olayları kullanırken, bazıları seyahat, gastronomi ve müzik gibi temalar üzerinden okuyucuya yeni bulmacalar sunuyor.
Murdoku, cinayet ve sudoku fikrini birleştiriyor
Yetişkinler için hazırlanan bulmaca kitapları arasında son dönemin en dikkat çekici isimlerinden biri Murdoku oldu.
Mor renkli kapağıyla kolayca ayırt edilen kitap, klasik sudoku mantığını bir cinayet soruşturmasına dönüştürüyor. Bulmacalarda şüpheliler sudoku ızgarasına yerleştiriliyor ve oyuncunun verilen kurallara göre doğru kombinasyonu bulması gerekiyor.
Boş kalan hücre kurbanın konumunu gösterirken, bu koordinatla eşleşen şüpheli katil olarak ortaya çıkıyor.
Kitap ilerledikçe bulmacaların zorluk seviyesi de yükseliyor. İlginin artmasıyla bazı kitabevlerinde Murdoku çözme etkinlikleri ve yarışmaları düzenlenmeye başlanması, türün yalnızca kitap satışlarıyla sınırlı kalmadığını gösteriyor.
Murdoku’nun arkasındaki isim ise Montreal’de yaşayan Kanadalı bulmaca tasarımcısı Manuel Garand. Tasarımcının çalışmalarının daha önce Financial Times gibi uluslararası yayınlarda da yer aldığı belirtiliyor.
Murdoku’nun etkisi internete de taşındı
Murdoku’nun gördüğü ilgi, konseptin dijital dünyaya taşınmasını da beraberinde getirdi. Kitaptaki mantığa benzer bulmacaların ücretsiz olarak çözülebildiği internet tabanlı platformlar ortaya çıktı.
Bu durum ilk bakışta kitabın kağıt üzerindeki yapısıyla çelişiyor gibi görünse de aslında türün ne kadar geniş bir kitleye ulaştığını gösteriyor. Okuyucular hem fiziksel kitabı kullanabiliyor hem de benzer bulmacaları internet üzerinden çözebiliyor.
Murdle da polisiye bulmaca türünün güçlü oyuncularından
Cinayet çözme temalı etkinlik kitaplarında Murdoku yalnız değil. Murdle serisi de son dönemde dikkat çeken yapımlar arasında bulunuyor.
Murdle’da sudoku ızgarası yerine hikâyeye dayalı ipuçları kullanılıyor. Okuyucunun şüpheliler, cinayet silahları ve olayların gerçekleştiği mekânlarla ilgili bilgileri bir araya getirerek suçluyu tespit etmesi gerekiyor.
Serinin yaratıcısı G.T. Karber, projeye kitap olarak başlamadan önce internet üzerinden günlük vakalar yayımlıyordu. İlginin artmasıyla birlikte bu dijital bulmacalar kitap serisine dönüştü.
Polisiye edebiyatın klasik isimleri de bu yeni formatın dışında kalmış değil. Agatha Christie’nin karakterlerini ve eserlerini temel alan etkinlik kitapları, okuyuculara kendilerini Hercule Poirot veya Miss Marple’ın yerine koyarak gizemleri çözme fırsatı sunuyor.
Polisiye bulmacalarda seçenekler çoğalıyor
Cinayet çözme konsepti farklı bulmaca türleriyle de birleştiriliyor. Bazı kitaplarda sudoku ve çapraz bulmacalar kullanılırken, bazılarında kelime avları, sayı bulmacaları ve çeşitli mantık oyunları üzerinden ipuçları veriliyor.
Bu yaklaşımın temel farkı, okuyucunun yalnızca bulmacayı tamamlamasını değil, tüm parçaları birleştirerek bir sonuca ulaşmasını gerektirmesi.
Böylece klasik bir bulmaca, küçük bir polisiye maceraya dönüşüyor.
İnsanlar neden yeniden kağıt ve kaleme dönüyor?
Yetişkinler için etkinlik kitaplarının yükselişinde dijital yorgunluğun da önemli bir rol oynadığı düşünülüyor.
Gün boyunca telefon, bilgisayar ve tablet ekranlarına maruz kalan kullanıcılar, boş zamanlarının bir bölümünü bildirimlerden ve sosyal medyadan uzak geçirmenin yollarını arıyor. Kağıt üzerinde çözülen bir bulmaca ise bu ihtiyaca oldukça basit bir alternatif sunuyor.
Bu kitaplar, özellikle kısa boşluklarda telefona yönelmek yerine zihni meşgul edecek analog bir aktivite arayanlara hitap ediyor.
Bulmaca çözmenin dikkat, hafıza ve bilişsel esneklik gibi alanlarla ilişkili olabileceği sık sık dile getirilse de, bu tür kitapların söz konusu yetenekleri ne ölçüde geliştirdiğini kesin olarak ortaya koyan yeterli bilimsel kanıt bulunmuyor.
Ekransız eğlence yeni bir alışkanlığa dönüşebilir
Yetişkinler için etkinlik kitaplarının başarısı, teknolojinin kağıt üzerindeki eğlenceyi tamamen ortadan kaldırmadığını bir kez daha gösteriyor.
Buradaki amaç video oyunlarıyla veya dijital eğlence platformlarıyla rekabet etmek değil. Aksine, birkaç dakikalığına ekrandan uzaklaşmak, bir kalem almak ve çözülmesi gereken küçük bir problemle uğraşmak.
Murdoku gibi kitapların yükselişi, yetişkinlerin eğlence anlayışında basit ama dikkat çekici bir değişime işaret ediyor: Daha fazla teknolojiye değil, bazen yalnızca bir kağıt, bir kalem ve çözülmeyi bekleyen bir gizeme ihtiyaç duyulabiliyor.
