Günümüzdeki küresel gerilimler ve asimetrik savaş biçimleri, insanlığın bilinen en eski çatışmalarına ve bunların nasıl belgelendiğine dair soruları gündeme getiriyor. Bu konuda kültürel ve doğal mirası inceleyen platformun başkanı, arkeolog Nezih Başgelen, antik çağlardaki savaşlara ışık tutuyor. Başgelen, Mezopotamya’daki Sümer medeniyetine ait Lagaş ve Umma şehir devletleri arasında yaşanan ve tarihin bilinen en eski kayıtlı savaşı olarak kabul edilen çatışmayı işaret ediyor. Bu tarihi olay, ünlü “Akbabalar Steli” adlı anıt üzerinde detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
Milattan önce 2525 civarında, sınır anlaşmazlıkları yüzünden başlayan bu iki Sümer kenti arasındaki mücadele, hem siyasi tarih hem de sanat ve arkeoloji açısından paha biçilmez bir miras bırakmıştır. Dikilitaş, Lagaş Kralı Eannatum’un Umma Kralı Ush karşısındaki zaferini ölümsüzleştirmek amacıyla dikilmiş olup, Erken Hanedanlık III dönemine (MÖ 2600-2350) ait savaş sahneleri ve dini kabartmaları içermektedir. Stel, adını düşmanlarının leşleri üzerinde ziyafet çeken akbaba figürlerinden almıştır. Başlangıçta tek parça olan anıttan günümüze yalnızca yedi parça ulaşabilmiş, bunlar 1880’lerde Irak’ın güneyindeki Tello (antik Girsu) bölgesinde bulunmuş ve şu anda Paris’teki Louvre Müzesi’nde sergilenmektedir.
Arkeolog Başgelen, Akbabalar Dikilitaşı’nın sadece bir savaş anıtı olmadığını, Lagaş ile Umma arasındaki yüz elli yılı aşkın süren sınır ve su sorunlarından kaynaklanan anlaşmazlıkları ve savaşları aktaran metinleri ve tasvirleriyle uluslararası hukuk tarihi açısından da en eski belge sayıldığını belirtiyor. Bu kraliyet yazıtı, tarihten sanata, dinden siyaset bilimine kadar pek çok farklı disipline eşsiz veriler sunmaktadır.
Yazılı kayıtların ötesinde, arkeolojik kanıtlara dayanan en eski organize çatışma ise Sudan’daki Jebel Sahaba katliamı olarak kabul edilmektedir. Başgelen’in aktardığına göre, milattan önce 13 bin-14 bin yıllarına tarihlenen bu bölgede, Nil Nehri kıyısında bulunan 61 iskeletin çoğunda ok ve mızrak yaraları tespit edilmiştir. Bu bulgular, insanlık tarihindeki bilinen en eski organize şiddet örneği olarak önem taşır.
Akbabalar Steli, Irak’ın Tello kenti yakınlarındaki antik Sümer kenti Girsu’da keşfedilmiş ve Sümer kabartma sanatının en iyi örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Stelin ön yüzünde Kral Eannatum ordusunun başında tasvir edilirken, arka yüzünde Tanrı Ningirsu bir elinde gürz, diğer elinde ağ ile düşmanları adeta ağ içine toplamış vaziyette görülmektedir. Bu, tanrısal yardımın zaferdeki rolünü simgeler. Kral Eannatum döneminde Lagaş, tüm Sümer’i kontrol altına alarak Mezopotamya’ya hükmeden önemli şehir devletlerinden biri haline gelmiştir.
