Ayrıca insan hakları, toplumsal cinsiyet ve cinsel taciz gibi konuların işlendiği 18 üniversite dersi de müfredattan çıkarıldı.
BBC Afgan Servisi’nin ulaştığı bilgilere göre, Taliban yönetimi tarafından üniversitelere gönderilen yeni talimatlarda toplam 679 kitabın “şeriat ve Taliban politikalarına aykırı” olduğu gerekçesiyle sakıncalı bulunduğu belirtildi. Yasaklanan eserler arasında yaklaşık 140 kadın yazarın kitabı da yer aldı. Bu kitaplar arasında “Kimya Laboratuvarında Güvenlik” gibi teknik içerikli eserler de bulunuyor.
Yasaklanan derslerin altısı doğrudan kadınların toplumdaki rolüyle ilgili. Bunlar arasında “Toplumsal Cinsiyet ve Kalkınma”, “Kadın Sosyolojisi” ve “İletişimde Kadının Rolü” gibi başlıklar dikkat çekiyor.
“Kadınların yazdığı kitapların okutulmasına izin verilmiyor”
Kitapları inceleyen komite üyelerinden biri BBC’ye yaptığı açıklamada, “Kadınların yazdığı kitapların okutulmasına izin verilmiyor” diyerek kararın arkasında cinsiyet temelli bir yaklaşım olduğunu açıkça ortaya koydu.
Taliban, kararların din alimleri ve uzmanlardan oluşan bir heyet tarafından alındığını öne sürerken, eleştiriler artarak sürüyor. Taliban’ın Yükseköğretim Bakanlığı’ndan Ziaur Rahman Aryubi imzasıyla üniversitelere gönderilen talimatta, bu değişikliklerin “şeriat prensipleri ve sistemin politikalarıyla” uyumlu hale getirilmesi amacı taşıdığı ifade edildi.
İran kaynaklı eserler de hedefte
Yasaklanan kitapların yalnızca kadın yazarların eserleriyle sınırlı kalmadığı, aynı zamanda İranlı yazarların kitaplarını ve İran’da basılmış akademik yayınları da kapsadığı bildirildi. Toplam 310 İran menşeli eser listede yer aldı. Komite üyeleri, bu adımın İran etkisini azaltmak için atıldığını söylüyor.
Akademisyenler endişeli: “Akademik bağlar kopuyor”
Kabil Üniversitesi’nde görev yapan bir akademisyen, ismini vermek istemeyerek yaptığı açıklamada, İranlı yazarların eserlerinin Afgan akademisinin dış dünyayla olan başlıca bağlarını temsil ettiğini belirterek, bu yasakların yükseköğretimde ciddi bir boşluk yaratacağından endişe duyduğunu ifade etti.
Bazı öğretim üyeleri ise bu süreçte ders materyallerini kendilerinin hazırlamak zorunda kaldıklarını, ancak bu içeriklerin uluslararası akademik standartlara uygun olup olmayacağının belirsiz olduğunu söylüyor.
Kadınlar için kalan son eğitim yolları da kapanıyor
Taliban yönetimi, iktidara yeniden geldiği 2021 yılından bu yana kadınlara yönelik kısıtlamaları sistematik şekilde artırdı. Altıncı sınıftan sonra kız çocuklarının okula devam etmesi yasaklanırken, kadınlar için açılan ebelik kursları da 2024 sonunda sessizce kapatıldı.
Bir dönem Adalet Bakan Yardımcılığı yapan ve eserleri yasaklanan yazar Zakia Adeli, kararı sürpriz olarak değerlendirmedi:
“Taliban’ın son dört yılda yaptıkları düşünüldüğünde, müfredatta değişiklik yapmaları kaçınılmazdı. Kadınların eğitim hakkının ellerinden alındığı bir ortamda, onların fikirlerinin bastırılması da şaşırtıcı değil.”
İnternet erişimine de darbe
Bu hafta Taliban yönetimi, ülkedeki en az 10 eyalette fiber optik internet hizmetini de yasakladı. Yetkililer, bu adımın “ahlaksızlığı engellemek” amacıyla atıldığını belirtti. Uygulama, özellikle kadınların çevrim içi eğitim ve bilgiye erişimi açısından büyük bir engel olarak görülüyor.
Taliban hükümeti, kadın hakları konusunda eleştirileri reddediyor ve kendi politikalarının “Afgan kültürü ve İslam hukuku” çerçevesinde şekillendiğini savunuyor. Ancak bu yorumlar, kadınların kamusal hayattan dışlanması ve akademik özgürlüklerin daraltılması yönündeki uygulamaları haklı göstermek için yeterli bulunmuyor.
