1917 devriminin en iyi şekilde anlaşılması için mutlaka Troçki’nin de anlaşılması gerekiyor. Türkçe’de Troçki’yi anlamak isteyenlerin başvuru yaptıkları en önemli kaynak ise Isaac Deutscher tarafından kaleme alındı.
Yaşam ve Ölüm Ekseninde Yaşam
Sosyalist alanda ortaya koyduğu önemli biyografi çalışmaları ile dikkat çeken Isaac Deutscher’in Troçki serisi alanında çok önemli bir boşluğu gideriyor. Isaac Deutscher Troçki kitapları esasında Türkçe’de 1969’da daha önceden yayımlanmıştı. Ancak daha sonra kitapların tekrar baskıları uzun bir süre yapılmamıştı.
Yakın zaman önce tekrar yayımlanan Troçki üçlemesi bu alandaki büyük bir eksikliği gidermiş oldu. Özellikle sol görüşe ilgi duyan ve Troçki’nin kim olduğunu öğrenmek isteyenler için Isaac Deutscher’in Troçki biyografisi önemli bir kaynak olarak öne çıkıyor.
Üçleme toplamda 1800 sayfa tutuyor ve her bir ciltte Troçki’nin yaşamında çok önemli olan olaylar yer alıyor. Yazar son derece titiz bir çalışma ile ortaya oldukça dikkat çekici bir eser çıkarmayı başarmış. Yaşam ve ölümün ekseninde geçen Troçki’nin yaşamı sol dünyaya ait olan insanlara Sovyet deneyiminde nelerin yanlış nelerin doğru olduğunu göstermek için öne çıkıyor.
Troçki Neden Öldürüldü?
Troçki biyografisi denilince akla gelen elbette Troçki’nin neden öldürüldüğü sorusu oluyor. Kitabın son cildinde (Kovulan Sosyalist) ister istemez bu duruma da değiniliyor. Ancak kitap boyunca Troçki’nin ölümünden öte nasıl gözden çıkarıldığı daha büyük bir yer tutuyor. Esasında bu da bir tür ölüm olarak kabul edilebilir.
Isaac Deutscher, 1930’lu yıllarda Polonya Komünist Partisi içinde Stalin karşıtı grubun içinde yer alıyordu. Ancak hiçbir zaman resmi bir Troçkist olmadı. Bu yüzden yazarın Troçki yanlısı olduğu özellikle Stalinist görüşe hakim olanlar tarafından uzun zamandır dile getirilmektedir. Fakat duruma böyle yaklaşmak yerine Troçki konusunda yapılan yanlışların ortaya çıkarılması çok daha yerinde olacaktır. Zaten kitabın ikinci cildinin önsözünde de yazar şu ifadeleri kullanıyor;
“Komünizmin geleceğini Troçkizm’de görmüyorum. Ben daha çok tarihsel gelişimin hem Stalinizmin hem de Troçkizmin yolunu izleyeceğini ve her ikisinden de daha geniş olan bir şeye doğru gideceğini sanıyorum … komünizmin Stalin’den alacağı şey daha çok Stalin’in pratik başarıları olacaktır.”
Isaac Deutscher söz konusu biyografi üçlemesini 1950’li yılların başında yazmıştı. Troçki de 1940’da öldürülmeden önce elindeki tüm belgeleri 1980 yılında açılması kaydıyla geride bırakmıştı. Arşivin varlığını da bilen çok az kişi bulunuyordu. Isaac Deutscher ise özel izin ile bu arşive ulaştı. Bu sayede Troçki biyografisi de kaynaklar kullanılarak yazılmış oldu. Sadece bir yaşam öyküsü olmayıp aynı zamanda devrimlerin sınıfsal dinamiğine de dikkat çeken üçleme son derece önemli bir kaynak olarak öne çıkıyor.
