Modern bilgisayar biliminin öncülerinden ve yapay zekâ çalışmalarının teorik temelini atan Alan Turing’in bugüne kadar ayrıntılı biçimde incelenmemiş el yazması kısa öyküsü, bilim insanının sanılandan çok daha farklı bir portre çizdiğini ortaya koydu.
Cambridge Üniversitesi’ndeki King’s College arşivlerinde bulunan ve “Pryce’s Buoy” adını taşıyan altı sayfalık yarım kalmış öykü, ilk kez akademik olarak çözümlenerek The Review of English Studies dergisinde yayımlandı. Araştırma, Cambridge Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi Prof. Sarah Dillon tarafından yürütüldü.
Prof. Dillon’a göre Turing, uzun yıllardır yalnızca mantık ve matematikle ilgilenen içine kapanık bir bilim insanı olarak tanıtılıyor. Ancak yeni inceleme, onun mizah anlayışına sahip, edebiyata ilgi duyan ve kişisel deneyimlerini kurguya dönüştürebilen yönünü gözler önüne seriyor.
Gerçek yaşamından izler taşıyor
Araştırmaya göre Turing’in öyküyü 1952’nin sonu ya da 1953’ün başında kaleme aldığı tahmin ediliyor. Hikâyede, işçi sınıfından Ron Miller ile geliştirdiği “Pryce’s Buoy” adlı icat sayesinde ün kazanan eşcinsel bilim insanı Alec Pryce’ın yolları kesişiyor.
Prof. Dillon, Alec Pryce karakterinin Alan Turing’i temsil ettiğini ve öykünün, Turing’in 1951 yılında yaşadığı gerçek bir cinsel karşılaşmadan esinlenerek kurgulandığını değerlendiriyor. Söz konusu olay, daha sonra Turing’in “ağır ahlaksızlık” suçlamasıyla yargılanmasına neden olan sürecin başlangıcı olmuştu.
Noel öncesinde bir parkta geçen hikâyede iki karakter, birbirlerinin niyetini anlamaya çalışırken yaşadıkları tereddütleri iç monologlarla aktarıyor. Araştırmacılar, bu psikolojik anlatımın dönemin toplumsal baskısını ve eşcinsel bireylerin yaşadığı kaygıları güçlü biçimde yansıttığını belirtiyor.
Hikâye tamamlanamadı
El yazması metin altıncı sayfada “Ron wouldn’t…” ifadesiyle aniden sona eriyor. Araştırmacılar, devam sayfalarının zaman içinde kaybolmuş olabileceğini ya da Turing’in annesi tarafından arşivden çıkarılmış olabileceğini düşünüyor. Bu nedenle öykünün nasıl tamamlandığı bilinmiyor.
Angus Wilson etkisi dikkat çekti
İncelemenin öne çıkan bulgularından biri de Turing’in edebi ilham kaynaklarından biri olarak romancı Angus Wilson’ın öne çıkması oldu. II. Dünya Savaşı sırasında Bletchley Park’ta görev yapan Wilson ve Turing’in daha sonra King’s College çevresinde tanıştıkları biliniyor.
Araştırmaya göre Wilson’ın 1952 yılında yayımlanan ve dönemi açısından cesur kabul edilen Hemlock and After adlı romanı, Turing’in öyküsünü önemli ölçüde etkilemiş. Dillon, olay örgüsü, anlatım tekniği ve bakış açısı bakımından iki eser arasında belirgin benzerlikler bulunduğunu ifade ederken, bunun yaratıcı yazarlık sürecinde doğal bir etkilenme örneği olduğunu vurguluyor.
Turing’e farklı bir bakış
Araştırma, Alan Turing’in yalnızca bilgisayar bilimi ve kriptoloji alanındaki başarılarıyla değil, edebiyata duyduğu ilgi ve yaratıcı yönüyle de değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.
1952 yılında eşcinsel olduğu gerekçesiyle mahkûm edilen Turing, hapis cezası yerine kimyasal hadım olarak da bilinen hormon tedavisine zorlanmış, iki yıl sonra 1954’te 41 yaşındayken hayatını kaybetmişti. Bugün ise Enigma şifrelerinin çözülmesine yaptığı katkılar ve bilgisayar biliminin gelişimindeki öncü çalışmalarıyla tarihin en önemli bilim insanları arasında gösteriliyor.
Prof. Sarah Dillon, Turing’in bu öyküsünün bilim ile edebiyatın birbirinden ayrı dünyalar olmadığını gösterdiğini belirterek, her iki disiplinin de birbirini besleyen ve tamamlayan alanlar olduğuna dikkat çekti.
