Türkiye Yayıncılar Birliği’nin organize ettiği XII. Türkiye Yayıncılık Kurultayı, “Kitabın Geleceği: Algoritma, Toplum ve Pazar” temasıyla 10‑11 Haziran 2026 tarihleri arasında Trendyol ve Step Dijital’in katkılarıyla İstanbul’da Yapı Kredi Kültür Merkezi’nde gerçekleştirildi. Kurultay, Dr. Turhan Bozkurt’un anısına adanmıştı ve iki gün boyunca yayıncılık sektörü ile kitap dünyasını etkileyen güncel ve küresel meseleler masaya yatırıldı. Gündemin en çok konuşulan iki başlığı yapay zeka ve okuma oranlarındaki gerilemeydi.
Panelde, Yapı Kredi Yayınları Satış ve Pazarlama Direktörü Özgür Akın ile Timaş Yayınları Yönetim Kurulu Başkanı Osman Okçu, dijital ortamda dikkat ekonomisinin dönüşümü ve azalan tirajların okuma kültürüne etkisini değerlendirdi. Bu çerçevede kısa bir araştırma yapıldı.
Küresel ölçekte yapılan son incelemeler, kitap okuma oranlarında belirgin bir düşüş olduğunu ancak bunun okuma krizinden ziyade “uzun süreli ve dikkat yoğunluğu gerektiren kitap okuma” krizine işaret ettiğini gösteriyor. Dijital platformlarda metin tüketimi artarken, derinlemesine kitap okuma pratiği birçok ülkede zayıflıyor; bu da dikkat ekonomisinin kültürel sonuçları olarak yorumlanıyor.
ABD: 2003‑2023 yılları arasındaki 236 bin kişilik veri setini kapsayan bir çalışma, yetişkinlerin %25’inin son bir yılda hiç kitap okumadığını ve günlük hobi amaçlı okuma oranının %28’den (%2004) %16’ya (%2023) gerilediğini ortaya koydu. Çocuklarla düzenli kitap okuyanların oranı ise sadece %2.
İngiltere: National Literacy Trust raporları, çocukların okuma zevkinin son yirmi yılda en düşük seviyelere indiğini ve 8‑18 yaş arası gençlerin yalnızca %32,7’sinin kitap okumaktan keyif aldığını belirtiyor. Yetişkinlerin %55’i, planladıklarından çok daha az kitap okuyabildiklerini itiraf ediyor. 2024 “What Kids Are Reading” raporu, ortaöğretimde okuma sayısının belirgin bir düşüş yaşadığını ve gençlerin daha az zorlu kitaplardaki tercihlerine yöneldiğini işaret ediyor.
Japonya: 2024 araştırmasına göre, Japonların %62,6’sı ayda bir kitap bile okumuyor; bu oran önceki ölçümde %47 idi. Katılımcıların %44’ü, düşük okuma seviyesinin temel nedeni olarak akıllı telefon ve bilgisayar gibi cihazları gösterdi ve %75’i her gün sosyal medya ve internet metinlerine yöneldi.
İsveç: Ülke, gençlerin ve üniversite öğrencilerinin uzun metinlerde zorlandığını tespit etti. Hükümet, yeniden basılı kitap ve okul kütüphanelerine yatırım yaparak dijital eğitim politikalarından uzaklaşma ve basılı kitaba dönüş yönünde adımlar atıyor.
Fransa: Kitapçı sayısında kapanışların artmasıyla sektör negatif bir dengeye ulaştı; bu durum, kitapçıları yalnızca satış noktaları olmaktan çıkarıp kafe, topluluk merkezi ve kültürel etkinlik alanı olarak yeniden konumlandırmaya zorladı.
Almanya: Bitkom araştırması, nüfusun %86’sının kitap okuduğunu rapor ederken, e‑kitap kullanımının hızla yükseldiğini gösteriyor. Ancak fiziksel kitapçı sayısı 2018’de 3 930’dan 2025’te 2 980’e geriledi; bu da sektörde %24’lük bir kapanış oranına işaret ediyor. 1‑8 yaş arasındaki çocukların %39’u evde neredeyse hiç kitap okumuyor.
Bu eğilimler, kitap üretiminin azalmasından çok, bireylerin serbest zamanlarını uzun metinlere ayırmaktan vazgeçmesiyle açıklanıyor. Okuma süresi kısalıyor, düzenli okuma alışkanlığı zayıflıyor ve ortalama okunan kitap sayısı düşüyor.
Gelişmekte olan pazarlar ise farklı bir tablo sunuyor. Hindistan (%20,7), Brezilya (%11,2) ve Meksika (%7,0) gibi ülkeler kitap satışlarında yüksek büyüme kaydetti; Okyanusya’da da Avustralya (+%3,2) ve Yeni Zelanda (+%6,9) artış gösterdi.
Türkiye’de durum: Ülke, dijitalleşme baskısının yanısıra ekonomik sıkıntılar ve sınav odaklı eğitim sistemi nedeniyle benzersiz bir çelişki yaşıyor. En yoğun okuma 7‑14 yaş arası çocuklarda gerçekleşiyor; lise, üniversite ve iş hayatına geçişte oranlar dramatik şekilde düşüyor. Bununla birlikte, kültür ve turizm bakanlığı ile belediyelerin çabaları sayesinde 1 302 halk kütüphanesi, 557 üniversite kütüphanesi ve 43 466 eğitim kurumu kütüphanesi hizmet veriyor; kütüphane üyeliği %6,4 artışla 7,16 milyona, kullanıcı sayısı %1,2 artışla 39,19 milyona ulaştı.
OECD’nin PISA 2022 raporu, Türkiye’nin okuma puanının 466’dan 456’ya düştüğünü ve 81 ülke arasında 36., 37 OECD ülkesi arasında ise 30. sırada yer aldığını gösteriyor. Öğrencilerin %29’u temel yeterlilik seviyesinin altında kalıyor; uzun metinleri analiz edebilen üst düzey okuyucu oranı ise %2 civarında.
Kitap fiyatları yüksek olduğuna dair algı hâlâ var; ancak Türkiye Yayıncılar Birliği verilerine göre 2023’te döviz bazında maliyetler %84 artarken perakende fiyatlarında %15 azalma sağlanmış. Araştırmalar, okuma oranlarındaki düşüşün temel nedeninin fiyat değil, zaman eksikliği olduğunu vurguluyor.
Yayıncı Meslek Birlikleri Federasyonu (YAYFED) 2026 Mayıs ayında 23 828 688 adet kitap ürettiğini bildirirken, bir önceki yıl 27 792 853 idi; bu %14 azalmayı işaret ediyor. Özellikle yetişkin kültür yayınlarında baskı tirajları ilk baskılarda ortalama 1 248’e, yetişkin kurgu ve edebiyatta 1 152’ye; akademik kitaplarda ise 542’ye gerilemiş.
Ne yapılmalı? Uluslararası literatür, 20. yüzyılın yayıncılık modelinin “kitap üretimi” merkezli olduğuna, 21. yüzyılda ise “okuma deneyimi”yi ön plana çıkarması gerektiğine işaret ediyor. Temel öneriler şunlar:
- Okuma deneyimini pazarlamak – İçerik yerine, çocukların ve gençlerin mevcut ilgi alanları (oyun, spor, müzik, film, çizgi roman) ile bağlantı kuran tematik kampanyalar düzenlemek.
- Genç okurun bulunduğu platformlara gir mek – BookTok, TikTok, Instagram ve YouTube için özel kısa tanıtım videoları ve mikro‑etkileyicilerle iş birliği yapmak.
- Okur toplulukları oluşturmak – Goodreads benzeri platformlarda okuma hedefleri, meydan okumalar ve sosyal paylaşım mekanizmaları geliştirmek.
- Kütüphanelerle ortaklıkları güçlendirmek – Okul ve halk kütüphanelerinde ücretsiz dağıtım, okuma maratonları ve yazar‑okur buluşmaları düzenlemek.
- Farklı okuma biçimlerini birleştirmek – Basılı, e‑kitap, sesli kitap ve hibrit modelleri birlikte sunarak “okuma biçimi değil, sürekliliği” vurgulamak.
- Erkek gençlere yönelik stratejiler – Spor, grafik roman, tarih‑teknoloji temalı kitaplar ve erkek rol modellerinin katıldığı kampanyalar geliştirmek.
Bu beş temel ilke, yayıncıların yalnızca kitap üreticisi değil, aynı zamanda okuma kültürü yaratıcısı olmalarını sağlamak amacıyla önerilmektedir.
