Edebiyat nasıl çalışılır sorusu özellikle edebiyat öğrenmek ve nitelikli bir okur olmak için son derece önemlidir. Doğru edebiyat bilgisine sahip olabilmek için doğru edebiyat kitapları okunmalı ve her zaman nitelikli eserlere öncelik verilmelidir.
Önce Edebiyat Tanımı Yapalım
Edebiyat öğrenmek için öncelikle edebiyat nedir sorusuna yanıt vermek önemlidir. Elbette edebiyata bu zamana kadar hem kişiler hem de sözlükler nezdinde pek çok tanımlama yapılsa da illa ki bu tanımlamaları benimsememiz gerekmez. Edebiyat esasında bizzat yaşamı konu edinen, okurun yaşam deneyimini arttıran, yaşamakta olduğu zihinsel kalıpların dışına çıkmasını sağlayan bir uğraştır. Bu bakımdan edebiyat ne demek sorusuna verilecek yanıtların en doğrusu ve haklılık payı en yüksek olanı edebiyatın nasıl yaşamak üzerine bir yol haritası çizmesine aracı olmasıdır. Edebiyat nedir kısaca tanımlayacak olursak bu halde bizlere yaşamda neler yapmamız gerektiğini kati olarak söylemeyen ama neleri yaparsak daha iyi olacağını gösteren bir alan olduğunu ifade etmek yanlış olmayacaktır. Bugün klasik edebiyat olarak adlandırılan edebiyatın klasik olması insanlığın çeşitli durumlarına karşılık bu tutumunu sürdürmesi ve esasında her romandan, öyküden, şiirden insan yaşamasına katkı sunmasıdır.
Her ne kadar yaygın bir şekilde edebiyat yapmak ifadesinde olduğu gibi edebiyat sanki yararsız ve gereksiz bir şey olarak geniş kesimler tarafından algılanıyor olsa da edebiyat yapmak deyimiyle anlatılmak istenen nedir diye bakıldığında bu ifadeden aslında “boş konuşma” anlamı çıkmaktadır. Ancak iyi edebiyat boş konuşmaz ve esasında kimseden duyamayacağımız şeyleri bize anlattığı için her zaman yanımızda olmasını istediğimiz bir arkadaş olur.
Edebiyat Nasıl Öğrenilir?
Edebiyat ne işe yarar sorusuna yanıt verdiğimize göre, bu duruma daha detaylı bir yanıt isteyenler için temelde bir konuşma metni olan ama esasında bir edebiyat tanımlaması olan David Foster Wallece’ın Bu Su isimli metni okunabilir, edebiyat nasıl çalışılır sorusuna da yanıt verilebilir. Öncelikle edebiyata yaklaşırken hangi amaçlar ile yaklaştığımızı öğrenmemiz yararlı olacaktır. Edebiyat ancak ve ancak yaşamda karşılığı olduğunda insanlar için bir anlam ifade eder. Bu yüzden edebiyat derslerinde kuru ve yavan ansiklopedik bilgilerin verilmesi edebiyatın hiçbir şekilde anlaşılmamasına neden olur.
Temelde kendi düşüncelerimiz ve yaşam pratiklerimiz ile özdeştirdiğimiz romanlar, öyküler ve şiirler bizlere edebiyatı sevdirir. Bu yüzden şu özgürlüğü kendinize tanımanız gerekir; eğer bir kitap sizi içine alamadıysa ve karakter ya da yazar ile bağ kurmakta zorlanıyorsanız bir ödev bilinci ile bu kitabın sonunu getirmeye çalışmayın. Bu hiç verimli bir okuma olmayacaktır. Verimli okuma yapmak için yazarın ve karakterlerin dünyasına giriş yapabilmek önemlidir. Elinizdeki kitap bırakmak istemediğiniz bir kitap ise onu geçici olarak bırakın ve daha sonra tekrar elinize alarak okumanıza dönün.
En iyi okuma her zaman bağdaştırma kuracağımız karakterler ile de yapılmaz. Bazı karakterler bizim yaşam görüşlerimize ve pratiklerimize tamamen ters olabilirler. Böyle durumlarda ise eserin teknik ve edebi açılardan değerlendirmek gerekmektedir. Her durumda en büyük kriter kötü kitaplardan sakınmak olmalıdır. Çünkü yaşamın ölüm ile sınırlı olduğu göz önünde tutulduğunda kötü kitaplar okunmayacak kadar yaşam kısıtlı olduğu için her zaman en iyi romanlar ya da en iyi öyküler gibi edebiyat tarihi tarafından tasdik edilmiş metinlere ağırlık vermeniz yararlı olacaktır.
Edebiyatı Öğrenmeye Başlamak
Edebiyat öğrenmek elbette bir formül ya da reçete ile başarılacak bir durum değil. Edebiyat öğrenmek için ki bu akademik, zaman geçirmek ya da belirli arayışlar yüzünden olabilir gerekçe hiç fark etmez, her zaman iyi bir okur olmaya özen göstermeli ve edebiyat kelimesinden ne anlıyorsunuz sorusuna doğru yanıtlar verebilmeniz gerekir. Edebiyatın işlevi her zaman yeni yaşamları ve düşünceleri bizlere göstermek kadar yaptıklarımız üzerine de düşünmeyi ve cesaret bulabilmeyi de sağlamak olmaktadır. Edebiyata bu şekilde yaklaştığınızda, bir iyi kitaptan diğer bir iyi kitaba ulaştığınızda edebiyat bilginiz artık yaşamsal bir bilgi haline gelmiş olacaktır. Bunun için de hemen şimdi, bir roman, öykü ya da şiir alarak elinize okumaya başlayın!
