Rachel Cusk’ın yeni romanı Life of M, yayımlanır yayımlanmaz edebiyat dünyasında tartışma yarattı. Romanın merkezindeki ünlü oyuncu M’nin Natalie Portman’ın kurgusal bir yansıması olduğu iddiaları büyürken, Cusk’ın yakın çevresi konuya ilişkin sessizliğini koruyor.
Britanyalı yazar Rachel Cusk’ın yeni romanı Life of M, henüz edebiyat çevrelerinde tartışılmaya başlanmışken kendisini alışılmadık bir tartışmanın ortasında buldu. Cusk’ın önceki eserlerinde olduğu gibi edebiyat, kimlik, ilişkiler ve sanat üzerine yoğunlaşan roman, bu kez anlatısından çok başkarakterinin gerçek hayattaki karşılığı olduğu iddiasıyla gündemde.
Romanın merkezinde, yalnızca “M” adıyla anılan dünyaca ünlü bir sinema oyuncusu bulunuyor. İsimsiz bir yazar, yeni projesi için bu oyuncunun hayatını ve kişiliğini incelemeye başlıyor. Ancak M’nin romandaki portresi, kısa sürede okurların aklına belirli bir Hollywood yıldızını getirdi: Natalie Portman.
Benzerlikler tartışmayı büyüttü
Romanın ilk bölümlerindeki bazı ayrıntılar, M ile Portman arasında doğrudan bir bağ bulunduğu yorumlarının yapılmasına neden oldu.
M, çocuk yaşta kamera karşısına geçmesinden, bu deneyimin çocukluğunun sona ermesine yol açmasından ve ailesinin rol aldığı filmin bazı bölümlerine itiraz etmesinden söz ediyor. Filmin ardından okulda zorbalığa uğradığını anlatması da Portman’ın geçmişte verdiği röportajlarda paylaştığı deneyimlerle örtüşüyor.
Portman’ın kariyerindeki bir diğer önemli dönüm noktası da romandaki M karakteriyle ilişkilendiriliyor. M, başrolünde bir balerinin bulunduğu bir filmde rol aldığından söz ediyor. Okurlar bu ayrıntıyı, Portman’ın Darren Aronofsky imzalı Black Swan filmindeki performansına gönderme olarak değerlendiriyor.
Portman, filmdeki performansıyla En İyi Kadın Oyuncu Oscar’ını kazanmıştı.
Romanın Paris’i andıran bir şehirde geçmesi de tartışmaları daha da alevlendirdi. Cusk’ın yanı sıra Portman’ın da Fransa’nın başkentinde yaşaması, iki isim arasındaki bağlantı iddialarının daha fazla gündeme taşınmasına yol açtı.
“Portman’ı anlatıyor” iddiasının kaynağı ne?
M karakterinin Portman’dan esinlendiği yönündeki yorumlardan biri, yazar Valerie Stivers’ın UnHerd için kaleme aldığı değerlendirmeyle geniş kitlelere ulaştı. Stivers, Portman’ın kamuoyundaki imajını ve entelektüel kimliğini eleştirirken Cusk’ın romanındaki karakterle benzerliklere dikkat çekti.
Bunun ardından sosyal medyada ve kitap çevrelerinde romanın çeşitli bölümleri üzerinden karşılaştırmalar yapılmaya başlandı.
Ancak iddiaların önemli bir bölümü yorum ve çıkarımlardan oluşuyor. Cusk’ın ya da yayınevinin M karakterinin Portman olduğu yönünde yaptığı doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.
Üstelik Portman ile Cusk arasındaki geçmiş ilişki, tartışmayı daha ilginç hale getiriyor. Portman daha önce Cusk’ın kitaplarını desteklemiş, yazarın eserlerini çevrimiçi kitap kulübünde gündeme getirmiş ve Cusk ile bir söyleşide bir araya gelmişti. Oyuncu, daha önce verdiği bir röportajda Cusk ile tanıştığında ondan büyük ölçüde etkilendiğini de anlatmıştı.
Portman cephesinden tepki iddiası
İngiliz basınında yer alan bazı haberlere göre Portman, romandaki karakterin kendisiyle ilişkilendirilmesinden rahatsız.
Daily Mail’e konuşan ve kimliği açıklanmayan bir kaynak, Portman’ın mahremiyetine önem verdiğini, bu nedenle romanın kendisini öfkelendirdiğini öne sürdü. Aynı kaynak, oyuncunun M karakteriyle benzerlik taşımadığını ve romanın ortaya çıkışında herhangi bir rolü olmadığını savundu.
Ancak bu iddialar Portman’ın doğrudan yaptığı bir açıklamayla doğrulanmış değil.
Dolayısıyla şu aşamada tartışmanın önemli bölümü, romanın metnindeki ayrıntılar ile basında yer alan anonim kaynakların açıklamalarına dayanıyor.
Cusk: “Kitap bir mahkeme salonuna çekiliyor”
Tartışmalar büyürken Cusk da kitabının edebi yönünün geri planda kalmasından duyduğu rahatsızlığı dile getirdi.
Yazar, The New York Times’a yaptığı açıklamada romanın magazin basını tarafından bir tür “mahkeme salonuna” çekilmesinin kendisi için stresli olduğunu söyledi. Cusk’a göre, karakterin gerçek hayattaki bir kişiye dayanıp dayanmadığı tartışmasına fazla odaklanmak, romanın kendi içeriğinin ve anlamının gözden kaçmasına neden oluyor.
Cusk’ın yaklaşımı, Life of Mnin yalnızca bir ünlü portresi olarak okunmaması gerektiğine işaret ediyor.
Nitekim romanın yayınevi tarafından yapılan tanımında da odağın tek bir kişiden ziyade şöhret, güç, güzellik ve hakikat arasındaki ilişki olduğu vurgulanıyor.
Edebi eser mi, pazarlama fırsatı mı?
Life of M etrafındaki tartışmanın bir başka boyutu ise “Portman meselesinin” kendiliğinden mi ortaya çıktığı, yoksa kitabın tanıtım sürecine dolaylı olarak katkı sağlayan bir medya hikâyesine mi dönüştüğü sorusu.
Şimdilik Cusk’ın, yayınevinin veya Portman’ın bu tartışmayı bilinçli biçimde oluşturduğunu gösteren somut bir kanıt bulunmuyor. Buna karşılık romanın yayımlanmasından önce ve hemen sonrasında ortaya çıkan benzerlik tartışması, kitabın görünürlüğünü ciddi biçimde artırmış durumda.
Böylece Cusk’ın yeni romanı, edebiyat eleştirisinin yanı sıra magazin basınının da konusu haline geldi.
Asıl soru ise hâlâ yanıtlanmış değil: M, gerçekten Natalie Portman’ın kurmaca bir portresi mi?
Cusk bu konuda açık bir doğrulama yapmadığı sürece kesin bir yanıt vermek mümkün görünmüyor. Ancak tartışmanın kendisi bile Life of Myi, daha ilk günlerinden itibaren romanın edebi niteliği ile gerçek hayat arasındaki sınırları sorgulayan bir esere dönüştürmüş durumda.
Belki de romanın asıl ironisi burada yatıyor: Cusk’ın kurgu ile gerçek arasındaki mesafeyi tartışmaya açan kitabı, daha okurlar tarafından bütünüyle değerlendirilmeden önce gerçek bir kişiyle arasındaki mesafe üzerinden yargılanıyor.
