New York Times’ın haberine göre, Mendelsohn heykeli 2007 yılında bir sanat galerisinden satın aldı. Ancak Manhattan Bölge Savcılığı tarafından yürütülen soruşturma, koleksiyonerin eserin Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarıldığını bildiği halde satın alma işlemini gerçekleştirdiğini ortaya koydu. Mendelsohn suçlamaları reddetse de mahkemeye sunulan belgeler tutuklama kararına gerekçe oluşturdu.
Kaçak Kazılardan ABD’ye Uzanan Yolculuk
Boubon Antik Kenti’nde 1960’lı yıllarda yapılan kaçak kazılarda ortaya çıkarılan İmparator heykeli, yaklaşık 10 heykelden biri olarak önce İngiltere’ye, oradan da ABD’ye götürüldü. 2007’de Mendelsohn’un eline geçen eser, o tarihten bu yana özel koleksiyonunda sergilenmeye devam etti.
Ancak, Türkiye ile ABD arasında kültürel mirasın korunmasına yönelik iş birliği kapsamında yürütülen çalışmalar neticesinde, heykelin izine ulaşıldı. 2017’de ABD’de kurulan Çalıntı Eserler Birimi, Mendelsohn’un sahip olduğu esere ilişkin kapsamlı bir soruşturma başlattı. Bu süreçte koleksiyonerin elektronik yazışmaları, satın alma süreci ve danıştığı uzmanlarla yaptığı görüşmeler titizlikle incelendi.
Yasal Takibi Atlatma Planları Belgelerle Ortaya Kondu
Soruşturma kapsamında elde edilen yazışmalarda, Mendelsohn’un heykelin Türkiye kökenli olduğunu bildiği ve bu nedenle eserin nasıl “gizli tutulabileceği” konusunda tavsiyeler aldığı ortaya çıktı. Eski bir müze küratörünün, heykelin yalnızca özel ziyaretçilere gösterilmesini önerdiği, böylece olası yasal takibin önüne geçilebileceği yönündeki tavsiyesi dikkat çekti.
Ancak tüm bu önlemler Mendelsohn’u kurtaramadı. Manhattan Savcılığı’nın Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yaptığı iş birliği sayesinde toplanan deliller, heykelin Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarıldığını açıkça ortaya koydu. Mahkeme, Mendelsohn’un eserin kaçak olduğunu bilerek satın aldığı gerekçesiyle tutuklama emri verdi.
Türkiye, 5 İmparator Heykelini Geri Aldı
Heykelin yargı süreci tamamlandıktan sonra Türkiye’ye iade edilmesi bekleniyor. Türkiye ile Manhattan Savcılığı arasında süregelen iş birliği sayesinde bugüne dek Boubon Antik Kenti kökenli beş imparator heykelinin yurda dönüşü sağlandı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, daha önce yaptığı bir açıklamada, kültürel miras kaçakçılığıyla mücadelenin en etkili yolunun alıcıları caydırmak olduğunu vurgulayarak şu ifadeleri kullanmıştı:
“Kaçakçıyı yıldırmak istiyorsanız, alıcıyı yıldırmanız gerekiyor. Yürüttüğümüz çalışmalar sayesinde bu stratejiden ciddi sonuçlar alıyoruz. Diğer ülkelerdeki kolluk kuvvetlerinin konuyla ilgilenmeye başlamasında Türkiye gibi köken ülkelerin ısrarcı çabaları etkili oluyor.”
Marcus Aurelius Heykeli Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde
Anadolu’dan yasa dışı yollarla çıkarılan kültür varlıklarının iadesi konusunda son yıllarda önemli kazanımlar elde eden Türkiye, bugüne kadar 26 bini aşkın eserin ülkeye dönüşünü sağladı. Bunların yaklaşık 9 bini, 2018 sonrası yürütülen çalışmalarla geri getirildi.
Son olarak iadesi sağlanan eserlerden biri olan Marcus Aurelius heykeli, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde sergilenmeye başlandı. Aynı antik kentten çıkarılan heykellerin beşincisi olan bu eserle birlikte Türkiye, kültürel mirasına bir adım daha yaklaşmış oldu.
