İhanete Uğrayan Sosyalizm isimli çalışma şimdiye kadar hep ihmal edilmiş bir konuya Sovyetler’in çöküşü konusuna odaklanıyor. İkna edici ve detaylı tezler ile birlikte SSCB’nin dağılması da okura farklı açılardan gösteriliyor.
İhanete Uğramış Devrim
1917’de Rus İmparatorluğu topraklarında sosyalist devrim gerçekleştiğinde herkes hem şaşkınlık hem de büyük bir mutluluk yaşıyordu. Özellikle kurucu kadrolar sosyalizmin inşa süreci içinde şimdiye kadar görülmemiş, diğer devletlerden farklılık taşıyacak ve tüm insanları kapsayacak bir sistem kurulacağının heyecanı içindeydiler. Bu bakımdan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği SSCB çok kısa süreler içerisinde yakın tarihin en önemli devletlerinden birisi haline geldi. Çünkü Sovyetler’in bulunduğu dünya şimdiye kadar büyük ölçekte sosyalizm deneyimi yaşamamış ve insanlara da tek bir gerçekliği dayatan bir dünyaydı. Kurucu kadrolar başta Lenin olmak üzere sosyalizmin inşasının bu şartlarda hem içeride hem de dışarıda kurulmasının zor olduğunu biliyorlardı ancak sosyalist idealinin gerçeğe dönüşmesi için hemen iş başı yapmaları gerekiyordu.
Lenin döneminden başlayarak Stalin dönemi de dahil olmak üzere Sovyetler, geri kalmış, çoğunluğu okuma yazma bilmeyen ve geleneksel bağlarına sıkı sıkıya bağlı bir topluluğu 40 – 50 yıl içinde dönüştürmeyi başardı. Üstelik bu dönüşüm önce Nazilere daha sonra da ABD’ye karşılık olabildi. İki önemli güçle fiziksel mücadele verirken bir taraftan da sosyalizm deneyiminin yaşanması dünyadaki tüm kitleler için de önem taşıyordu. Fakat 1991 yılı biterken kimsenin beklemediği bir şey olmuştu; Nazilerin o kadar askeri ve silahı ile yapamadığını, ABD’nin yıllardır yapamadığını “bir şeyler” kendi kendisine yapmıştı. 1991 yılının bitmesi ile birlikte Sovyetler Birliği de tarihe karıştı.
Sosyalist İdealden Vazgeçmek
Sovyetler Birliği’nin çöküşü hakkında Yazılama Yayınları’ndan çıkmış İhanete Uğrayan Sosyalizm isimli çalışma bu durumun yani Sovyetler’in nasıl kendi kendisine çöktüğünü detaylı bir şekilde açıklayarak alanında önemli bir çalışma olarak öne çıkıyor. Özellikle yaygın olarak Sovyetler’i çok fazla bilmeyenlerin öne sürdüğü gibi sosyalizm ideali Sovyetler ile çökmüyor, Sovyetler sosyalist idealden vazgeçtiği için çöküyor. Bu bakımdan kitabın yazarları Hruşçov döneminden başlayarak Sovyet liderlerinin nasıl sosyalist ideallere sırtlarını döndüklerini, sosyalist insanı yetiştirmekte başarısız olduklarını ve Lenin ile Stalin’in çok mücadele ettiği bürokrasinin nasıl yükseldiğini gösteriyorlar. Esasında Sovyetler’in yıkılması gittikçe kendisini Batı ekonomisi ile eş görmeye başlayan yöneticiler; Hruşçov, Brejnev ve tabii Gorbaçov ile mümkün oluyor. Bu yöneticilerin sosyalizmin kazanımlarını tam olarak anlayamadıklarını söyleyen yazarlar, Sovyetler’in çöküşü kapsamında geniş kitlelerinin yani Sovyet yurttaşlarının da sesini çıkarmamalarını sosyalist idealden vazgeçilmesi ve Batı’nın yaptığı propagandaya karşı durulamaması olduğunu ifade ediyorlar.
Esasında 1980’ler “özgürlük hareketi” olarak Batı’nın adlandırdığı pek çok harekete sahip oluyordu. Temel olarak kesif bir bireyciliği ve faydasız bir bencilliği temel alan bu özgürlükler, Batı’nın Batı ülkelerinde her şeyin muhteşem olduğu izlenimi, Batı’da herkesin lüks tüketim malları ile yaşadığını söylemesi, Batı’da hiçbir zaman haksızlık, zulüm ya da benzeri kısıtlamalar olmadığını ısrarla yazılı ve görsel kanallarda işlemesi Sovyet yurttaşlarında büyük bir kafa karışıklığı yaratıyordu. Hatta 1990’ların başında Moskova’da McDonalds’ın ilk şubesinin açılmasında görülen uzun sıralar da bu kafa karışıklığının bir yansıması oluyordu. (Detaylı bilgi isteyenler buraya bakabilirler).
Kitap boyunca yazarlar Sovyetler’in başarısızlığının “köycülüğü” ortadan kaldıramamaları, ikinci ekonomiye göz yummaları ve Batı’nın propagandası karşısında güçsüz kaldığını öne sürüyorlar. Bu sayede Sovyet deneyiminin ne olduğunu daha iyi bir şekilde anlamak mümkün hale geliyor. Aynı zamanda Sovyetler neden yıkıldı sorusuna yanıtlar çok katmanlı olarak görülebiliyor.
